Artikel
Kennis
17 november 2026

Overgewicht op de werkvloer: bespreek functioneren, niet gewicht

Geschreven door Pascal Willems

Gewicht op de werkvloer is een gevoelig onderwerp. Een werkgever die een medewerker aanspreekt op overgewicht, raakt aan privacy en gelijke behandeling. En vooroordelen spelen vaak, bewust of onbewust, een rol. Hoe kan HR een gezonde cultuur stimuleren zonder te stigmatiseren?

Caroline Harnacke is senior onderzoeker en projectleider bij Movisie, een landelijk kennisinstituut voor sociale vraagstukken. Movisie deed recentelijk onderzoek naar arbeidsmarktdiscriminatie op grond van gewicht.
“We keken daarbij naar ervaringen van werknemers met overgewicht. Er zijn in Nederland nog geen cijfers over discriminatie vanwege overgewicht. Maar cijfers uit het buitenland gecombineerd met de vele ervaringsverhalen hier, tonen aan dat het een aanzienlijk probleem is”, vertelt Harnacke. Ze benadrukt dat werkgevers, leidinggevenden of collega’s er geen goed aan doen om een medewerker aan te spreken op overgewicht.
“Dat kan discriminatie zijn. Gewicht staat niet letterlijk in de wetgeving als discriminatiegrond, maar valt wel onder wettelijke bepalingen over discriminatie. Er zijn ook bindende uitspraken van het College voor de Rechten van de Mens over, waar werkgevers iets mee moeten doen.”

Goed werkgeverschap

Pascal Willems, advocaat arbeidsrecht bij WVO advocaten, legt uit dat de Wet gelijke behandeling en de Arbowet artikelen bevatten die discriminatie op de werkvloer moeten voorkomen.
“Dergelijke wetgeving werkt indirect door via goed werkgeverschap. Er is ook jurisprudentie dat ernstig overgewicht, zogeheten morbide obesitas, een chronische ziekte is. Je mag dus iemand met die ziekte bij bijvoorbeeld een aanstelling of promotie niet benadelen. Van belang is verder het recht op de eerbiediging van de persoonlijke levenssferen en lichamelijke integriteit uit het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).”

Microagressie en arbeidsmarktdiscriminatie

Volgens Harnacke komen vragen over iemands gewicht die niet direct met gezondheid of functioneren te maken hebben, vaak voort uit ideeën over hoe mensen eruit horen te zien. “De vragenstellers reageren vaak dat ze alleen benieuwd waren, maar het is microagressie en gewichtsdiscriminatie.”

“Dat geldt ook voor opmerkingen over wat iemand eet of ongevraagde adviezen over afvallen. Mensen ervaren dit als kwetsend en grensoverschrijdend. Bovendien gaat het hierbij om bijzondere persoonsgegevens volgens de AVG.” Van microagressie kan volgens Harnacke ook sprake zijn bij teambuilding. “Denk aan fysiek uitdagende activiteiten zoals kanoën, waarbij mensen niet in een bootje passen.”
Naast deze subtielere vormen van uitsluiting, ziet Harnacke in de praktijk ook harde, directe discriminatie. “Dikkere werknemers krijgen soms minder loon of worden eerder afgewezen voor een baan.”

Onjuiste veronderstellingen en vooroordelen

Harnacke wijst op de rol van vooroordelen. “Denk aan ideeën dat iedereen met overgewicht ongezond is of dat mensen altijd invloed hebben op hun eigen gewicht. Dat is lang niet altijd zo. Uit internationale studies blijkt ook dat werkgevers allerlei vooroordelen hebben over mensen met overgewicht. Ze zien hen vaak als minder competent en als slechte leiders. Maar ze hebben dat dan niet onderzocht. Oordelen van het College voor de Rechten van de Mens bevestigen dat dergelijke veronderstellingen in de praktijk niet kloppen. De vooroordelen zijn voor werkgevers zelf ook nadelig, want zij missen zo kandidaten met de juiste kwalificaties en ervaring.”

Aanspreken op functioneren

Volgens Willems is het eigenlijk simpel en mag een werkgever een medewerker aanspreken op functioneren. “Je moet het aanspreken objectief kunnen rechtvaardigen en uitleggen dat het relevant is voor een functie. Militairen moeten bijvoorbeeld een bepaalde conditie hebben. Als hun leidinggevenden denken dat ze niet fit zijn, mogen ze hun vragen om dat te verbeteren.”

Willems stelt dat er altijd wel een klein grijs gebied is. “Dat speelt zeker bij representativiteit. Neem een sportschool die een baliemedewerker wil die er getraind uitziet. Dan doet zo’n werkgever er goed aan duidelijk te omschrijven wat hij onder fit verstaat en waar hij medewerkers op aanspreekt. Alleen stellen dat elke medewerker er fit moet uitzien, is onvoldoende.”

Interventies vanuit duurzame inzetbaarheid

Tamara Lavrijsen is strategisch HR-adviseur en eigenaar van HR-consultancybureau Mijn HR Held BV. Ze benadrukt dat goed werkgeverschap niet gaat over het gewicht van de werknemer, maar over wat de werkgever doet om mensen duurzaam inzetbaar te houden. “Dat kan bijvoorbeeld met interventies, zoals: het ergonomisch inrichten van werkplekken, gezond eten en drinken aanbieden, staand vergaderen mogelijk maken, zorgen voor voldoende herstelmomenten of het stimuleren van korte wandelingen tijdens pauzes. Een leuke optie zijn kleine kaartjes op de bureaus van de werknemers die hen eraan herinneren om af en toe op te staan en niet te lang blijven zitten.”

Een ander soort interventie is het stimuleren van de vrijwillige deelname van werknemers aan een preventief medisch onderzoek (PMO). “Bied dit uitsluitend organisatiebreed aan. Benadruk het anonieme karakter en laat zien dat het werknemers praktische, nuttige tips voor hun gezondheid en vitaliteit oplevert”, zegt Lavrijsen.

Scheepskok

Willems wijst op het verschil tussen vrijwillige en functiegerelateerde interventies. “Bij de laatste heeft het consequenties als de medewerker niet meewerkt. Een bekend voorbeeld is de rechtszaak van een scheepskok die bij noodgevallen niet door een vluchtluik paste. De werkgever gaf de kok de tijd om af te vallen. Dat lukte aanvankelijk, maar later kwam hij weer aan, waarna hij definitief medisch werd afgekeurd voor de zeevaart. De kantonrechter liet het ontslag van de scheepskok in stand.”

Veiligheid en psychosociale arbeidsbelasting

Volgens Lavrijsen is een veilige cultuur belangrijk. Daarin kunnen medewerkers zich uitspreken over een onderwerp als overgewicht. “De werkgever kan kijken hoe hij die cultuur kan faciliteren. Hij kan ook een vertrouwenspersoon aanstellen.”
Willems beklemtoont dat de werkgever vanuit de Arbowet moet letten op psychosociale arbeidsbelasting en dat hij beleid moet voeren tegen pesten. “HR kan hiervoor actief beleid voeren, waarschuwen en sanctioneren. Let erop dat je dit niet doet bij medewerkers die bijvoorbeeld collega’s stimuleren om samen naar de sportschool te gaan.”

Redelijke aanpassingen

Als het gewicht van een werknemer diens werkzaamheden belemmert, moet de werkgever redelijke aanpassingen treffen zodat de werknemer het werk kan blijven uitvoeren. Harnacke: “Past een medewerker bijvoorbeeld niet op een bureaustoel, dan kan de werkgever een grotere bureaustoel verzorgen. Er zijn een paar casussen bij het College voor de Rechten van de Mens geweest over werknemers die door morbide obesitas een functiebeperking hadden. Ook dan moet de werkgever binnen redelijke grenzen aanpassingen verrichten. Dan geldt hetzelfde als bij een medewerker met een handicap.”

Grenzen aan aanpassingen

De redelijkheid van de aanpassing betekent dat die niet onevenredig belastend mag zijn voor de organisatie. Dit hangt af van de financiële draagkracht, de organisatorische gevolgen en de beschikbaarheid van externe vergoedingen of subsidies.
“Een grotere bureaustoel is geen grote investering, maar dat verandert als werkgevers elke week een nieuwe bureaustoel moeten kopen. In het voorbeeld met de scheepskok, kun je niet van het bedrijf vragen om in het hele schip grotere vluchtluiken te installeren”, licht Willems toe.

Objectief werven en selecteren

Vanwege vooroordelen kunnen mensen met overgewicht banen mislopen waarvoor ze inhoudelijk uitstekend geschikt zijn. “In een internationaal onderzoek werd een cv opgestuurd, waarbij telkens alleen de foto was veranderd. Daar kwam uit dat iemands uiterlijk veel invloed heeft. HR doet er dus goed aan om bij werving en selectie vooroordelen vanwege uiterlijk zo min mogelijk een kans te geven”, zegt Harnacke.

Lavrijsen is een voorstander van objectief werven en selecteren. “Vraag bijvoorbeeld om cv’s zonder persoonlijke gegevens: geen naam en geen foto. Daarnaast kun je werken met een assessment om mensen puur te beoordelen op kennis en capaciteiten. Degenen met de hoogste scores nodig je uit. Wie uiteindelijk het beste uit de gesprekken komt, neem je aan. Zo geef je diversiteit een echte kans in je organisatie.”

Doorsturen naar bedrijfsarts

Een bedrijfsarts kan kijken hoe medewerkers er fysiek en mentaal voor staan en hun dan gericht handvatten aanbieden. Volgens Lavrijsen kan een werkgever een medewerker hooguit adviseren om op basis van vrijwilligheid gebruik te maken van het open spreekuur bij de bedrijfsarts. “Zo’n advies mag alleen op basis van concrete, objectieve signalen in het dagelijks functioneren van de medewerker en dus nooit puur vanwege overgewicht.”

Harnacke vindt het niet gepast om iemand met overgewicht die gewoon functioneert, naar de bedrijfsarts te sturen. “Dat zou hooguit kunnen spelen als het direct invloed heeft op de veiligheid binnen specifieke beroepen.”

Geen directe vraag over overgewicht

Het belangrijkste advies van Lavrijsen aan HR is om mensen nooit op gewicht aan te spreken, maar te bespreken wat de werknemer nodig heeft om het werk goed te doen. “Een directe vraag over overgewicht is te heftig. Het kan kwetsend zijn en je weet de oorzaak niet. Een vuistregel is dat je een opmerking over iemands uiterlijk kunt maken als diegene binnen 5 seconden iets aan het uiterlijk kan aanpassen, bijvoorbeeld een stukje tussen de tanden weghalen.” Daarnaast raadt ze medewerkerstevredenheidsonderzoeken aan om te weten wat er speelt. “Zo kun je ook quick wins ontdekken. Dan kun je nagaan of medewerkers ondersteuning nodig hebben of bekend zijn met ondersteuningsmogelijkheden.”

Goede onderbouwing

Willems adviseert HR om een onderscheid te maken tussen functionele en emotionele argumenten. “Formuleer objectieve, goed onderbouwde functie-eisen. Maak ze vooraf duidelijk aan mensen die bij je komen werken. Het is te laat als je mensen er achteraf op aanspreekt. Je staat dan juridisch zwak en je organisatie mist een duidelijke lijn.”

Weinig bewustzijn

Een tip van Harnacke voor HR is ervoor zorgen dat de voorzieningen voor mensen met overgewicht in orde zijn. “Denk aan bedrijfskleding, bureaustoelen of poortjes in het gebouw.” Belangrijk aandachtspunt vindt Harnacke het geringe bewustzijn bij werkgevers over discriminatie vanwege overgewicht.

“Het is daarom goed als HR beseft dat dikke mensen te maken hebben met discriminatie en dat in het antidiscriminatiebeleid meeneemt.” Ook adviseert ze HR om naar de vele ervaringsverhalen te luisteren. “Er zijn belangenorganisaties in Nederland die hiermee bezig zijn. De bekendste is Dikke Vinger, een landelijk kennisinstituut voor sociale vraagstukken.”

Gabor Mooij – freelance journalist & tekstschrijver. Voor PW. schrijft hij over arbeidsrecht, pensioen en hrm.

Gepubliceerd op LinkedIn, 17 november 2026

Deze tekst is geschreven volgens de redactionele richtlijnen WVO Advocaten en is oorspronkelijk gepubliceerd op 17 november 2026. De laatste update van dit artikel vond plaats op 17 november 2026. De inhoud van deze pagina is geschreven en goedgekeurd door Pascal Willems.